बर्तमान राजनीतिको चित्रपट

बुधबार, १२ मङि्सर २०७५

बर्तमान राजनीतिको चित्रपट

लोकतन्त्रको गति आशंका र त्रासमा


झण्डै सत्तरीवर्षदेखि अस्थिरतावाट गुज्रदै गएको नेपालको राजनीति जननिर्वाचित संविधानसभावाट संविधान निमार्ण र कार्यान्वयन भएपछि स्थिरताको दिशातर्फ उन्मुख भएपनि भावी चित्र भने अझै धमिलो देखिन्छ । यसमा मूलभूतरुपले तीनवटा कारणहरु चित्रपटमा देखिन्छन् । लोकतान्त्रिक तथा संसदीय मूल्य मान्यता, कम्युनिष्ट अधिनायकत्वको खतरा र संघीयताले निम्त्याएको राष्ट्रिय अक्षुणता यी तीनवटा प्रश्नहरु नै अहिले प्रत्यक्ष देखिएका स्थिरताका वाधक हुन् ।

 

निश्चय नै नेपाली कांग्रेस पार्टी भनेको लोकतान्त्रिक संसदीय परिपाटीभित्र समाजवादी राज्यप्रणालीको पक्षपाती पार्टी हो । वी.पी. कोइरालाको विचार तथा नेपाली कांग्रेसले स्थापनाकालमा अंगीकार गरेको सिद्धान्तको मर्ममा पार्टीले खुट्टा टेकिरहेको छ कि छैन यो पार्टीभित्रै वहसको विषय होला तर राष्ट्रिय राजनीतिमा उसको भूमिका वी.पी.को निधन पछि वैचारिकरुपले स्पष्ट देखिदैन । पञ्चायत ढाल्ने वा गणतन्त्र स्थापना गर्ने मुद्धासम्म नेपाली कांग्रेसले लिएको नीति एकप्रकारले राष्ट्रिय स्वार्थ सापेक्ष थियो । त्यसपछिका दिनहरुमा पटकपटक भएका गठवन्धन र सहमतिहरुले पार्टीलाई कति फाइदा पु¥यायो वा कति घाटा पु¥यायो भन्नु भन्दा पनि लोकतान्त्रिक मूल्यका खातिर कति सकारात्मक रह्यो भन्ने संश्लेषणको विषय भएको छ । आन्तरिक गुटवन्दी र नेतृत्वको प्रश्न प्रतिस्पर्धाको विषय भएपनि यसले पार्टीको नीति र सिद्धान्तलाई क्षति हुने तहको वाटो अंगीकार गर्न हुँदैनथ्यो । कतिपय घटनाक्रम तथा गठवन्धनले नेपाली कांग्रेसलाई जनाधारमा क्षति पु¥याएको देखिन्छ । शिर्ष तहका प्रतिस्पर्धी नेताहरु वीच व्यक्तिगत सम्बन्ध र अनुनयका आधारमा हुने गठवन्धनले आफ्नो राजनीतिक वर्चश्व र स्थानीय जनाधारमा क्षति पु¥याउन सक्छ भन्ने कुरालाई नेतृत्वले नजरअन्दाज गर्नु हुँदैन । नेपालको चुनावी स्पर्धा र केही सानातिना घटनाक्रममा नेपाली कांग्रेसले आफ्नो जग छोडेको देखिन्छ जसले गर्दा महानिर्वाचनको परिणाम उसका लागि सुखद रहेन ।

 

नेपाली कांग्रेस भनेको नेपाली राजनीतिमा स्थिर जनाधार भएको पार्टी हो । कुनै पनि संकट, घेरावन्दी र विस्थापनको क्षणमा पनि आफ्नो अवस्थाबाट विचलित नभएका कार्यकर्ताले घेरिएको पार्टीको जनाधार वास्तवमा अत्यन्त लोभलाग्दो छ । तर यसलाई कसरी परिचालन, संरक्षण र सम्बद्र्धन गर्ने भन्ने विषयमा नेताहरु गम्भीर देखिदैनन् । हरेक नेताहरु आ–आफ्नो गुट र सिमित कार्यकर्ताको बृत्तभित्र रमाउनु तथा जनताको विसाल पंक्तिमा खेलिरहेका कार्यकर्ताहरु आस्थाकै भरमा टिकीरहनु परेको तथ्य नेताहरुले बुझ्नु पर्छ ।

 

नेपालको वर्तमान राजनीतिको परिदृश्यमा नेपाली कांग्रेसको भूमिका लोकतन्त्रको रक्षार्थ खबरदारी, कार्यकर्ता प्रशिक्षण र जनाधारको रक्षा र विस्तारमा भन्दा आन्तरिक गुटवन्दीमा मात्रै केन्द्रित देखिन्छ । वक्तव्यवाजीमा कम्युनिष्ट अधिनायकवादको खतरा भनिए पनि व्यवहारमा यसलाई निस्तेज पार्न र जनतालाई सचेत गर्ने दिशातर्फ अग्रसर हुन सकिरहेको छैन । जसले गर्दा नेपाली कांग्रेसको सुदूर भविष्य कम्युनिष्ट एकताले होइन आफ्नै अनेकताले धमिलिदै छ ।

 

नेपालमा कम्युनिस्टहरुको साठी प्रतिसत भन्दा ज्यादा जनाधार निर्वाचन परिणामले देखाएको छ । वास्तवमा यो यथार्थ साम्यवादी प्रणली चाहाने जनाधार हो कि चुनावी रणनीतिले मात्र वटुलेको जनाधार हो ? नेपालका कम्युनिस्टहरुको आत्ममुग्धता यस्तै परिणामले परिपोषित छ । विश्वमा रक्षात्मक अवस्थामा पुगेको कम्युनिस्ट संगठनलाई मधयनजर राख्दा नेपालको यो चित्र औसतमा कम्युनिस्टहरुका लागि सकारात्मक परिणाम नै हो । तर यथार्थमा नेपाली समाजको राम्रो विश्लेषण गर्ने हो , सामाजिक चरित्र र चुनावी परिणामको लेखाजोखागर्ने हो भने नेपालमा कम्युनिष्टहरुको जनाधार अत्यन्त अस्थिर र क्षणभङ्गुर देखिन्छ । नेपाली जनताको भावना र मनोविज्ञानलाई राम्रोसंग संश्लेषण गर्ने हो भने कुनै पनि प्रकारको निरंकुशता र अधिनायकत्वको पक्षमा जनमत पुग्दैन । कम्युनिष्ट राज्य प्रणाली स्थापनाको सवालमा दर्जनौ पार्टी र पृथक विचार वोकेका कम्युनिष्टहरुको न्यून जनाधार चुनावी प्रतिस्पर्धामा हुने जोडघटाउ यथार्थ जनाधार होइन । यसका आधारमा तर्सने र खतार देख्ने भन्दा पनि सत्ता सञ्चालन विधिमाथि आफ्ना दृष्टिहरु पुग्नुपर्ने हुन्छ ।

 

झण्डै एकतिहाई जनाधार वोकेको नेकपा (एमाले) र खहरे खोला झै ह्वात्त भएर स्वात्तै सुकेको माओवादीको न्युन जनाधार र एकताले संसदीय गणितमा शक्तिशाली देखायो । संसदीय गणितको आधारलाई कम्युनिष्ट अधिनायकवादको खतराका रुपमा परिभाषित गर्नु राजनीतिक दूरदर्शिता होइन । कम्युनिष्टहरुका वेलावखतका एकता र विभाजन राजनीति र सैद्धान्तिक भन्दा पनि व्यक्तिगत महत्वकांक्षा र जूँगाको लडाई जस्तो देखिएका छन् । गएको निर्वाचन अघिको दुइ पार्टी वीचको पार्टी एकता कसैका लागि राजनीतिक हैसियतामा वढोत्तरी र कसैका लागि आस्तित्वको सम्मानपूर्ण रक्षामा केन्द्रित थियो । यसलाई दीर्घकालिन र सैद्धान्तिक मूल्यस्थापनाको कार्यदिशाको रुपमा हेर्न सकिदैन । त्यसैले यसलाई त्यही ढंगको खतरा देखाउनु मात्र लोकतन्त्रको पक्षपोषण हुदैन । नेपालको वर्तमान परिदृश्यमा विभिन्न खतरा भन्दा पनि लोकतन्त्रको मर्म अनुरुपको राजनीतिक शैलि र संस्कारको अभाव तथा संघीयताको अभ्यास भैनसकेको अवस्था हो ।


To read in your mobile download our android app from google play store. Click Here To Download App

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

छुटाउनु भयो कि?

संघीय सांसद नै मलेसिया कामदार पठाउने भेन्डर हात पार्ने धन्दामा

सत्तारुढ दलका सांसद नै मलेसिया कामदार पठाउने भेन्डर हात पर्ने धन्दामा लागेको पाइएको छ। नौ महिनादेखि बन्द मलेसिया रोजगारी सुचारु...

के अब क्यान्सरको सहज उपचार हुनेछ ?

क्यान्सर, जो चिकित्सा विज्ञानको लागि सबैभन्दा कठिन समस्या हो । अहिलेसम्म जे-जति रोगहरु पैदा भए, ति सबैको उपचार विधि खोजिएको...

फ्राइ चिकेन र माछा धेरै खाने गर्नुभएकाे छ ? हाेसियार !

फ्राइ चिकेन र माछा धेरै खाने गर्नुभएकाे छ ? यदि हुनुहुन्छ भने विचार गर्नुहोस् फ्राइ गरिएको कुखुरा र माछाको मासुले...

फ्याटी लिभर कसरी क्यान्सरको कारण बन्नसक्छ ?

तपाईं मदिरा पिउनुहुन्छ । माछामासुको सौखिन हुनुहुन्छ । तारेको-भुटेको खानेकुरामा लोभ गर्नुहुन्छ । तर, निस्क्रिय बस्नुहुन्छ । त्यसो हो भने...

Loading...