राष्ट्रिय ध्रुवीकरणको नयाँ दिशाको खोजी

शुक्रबार, ०७ मङि्सर २०७५

 

नेपालको राजनीतिमा वाम ध्रुबीकरणले न्यूनतम दिशा समातेको सन्दर्भमा अन्य शक्तिहरुको विचमा पनि यस्तै वहसको चर्चा शुरु भएको छ । संघीयता शुरुभएको नेपालको विकेन्द्रित शासन प्रणालीमा यतिवेला प्रदेश नं.२ र तराई नै मुख्य समस्याको रुपमा देखिएको छ । मधेशवादी दलहरुकै पनि खासै पकड नभएको त्यस प्रदेशमा कम्युनिष्ट पार्टी र अन्य कुनै पनि दलले आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न सकिरहेका छैनन् ।

 

लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, संघीयता र समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीमा जनताको प्रत्यक्ष सहभागिता हुने हुनाले जनता नै निर्णायक शक्रि पनि हुन् । त्यसैले जनतालाई र जनजीवनमा सरोकारका विषयलाई नजरअन्दाज गरेर कुनै पनि दल अगाडि बढ्न सक्दैन । त्यसैले हरेक राजनीतिक दलको लागि मधेशको मुद्धा नै प्रमुख चुनौतीको विषय हो ।

 

दशवर्ष जनयुद्धका नाममा हिंसात्मक गतिविधिबाट पछाडि हटेर शान्तिपूर्ण र वैधानिक वाटोमा अग्रसर भएको नेकपा (माओवादी) र झण्डै ४० वर्ष अगाडिदेखि हिंसा त्यागेर संवैधानिक बाटोमा आएको तात्कालीन एमाले जस्ता दुई ठूला कम्युनिष्ट पार्टीको एकीकरण एकप्रकारले वामपन्थी ध्रुवीकरणको दिशा हो । सानातिना केही कम्युनिष्ट पार्टीहरुले आफ्नो अलग पहिचान राखिरहेको र माओवादीबाट विभाजित पुनर्गठित वैद्य÷विप्लव माओवादीको भूमिका पनि यतिवेला वैधानिक प्रतिस्पर्धातिर जाने संकेतहरु देखा परेका छन् । यसले गर्दा दुईपार्टीको एकीकरण भविष्यमा थप मजबुत हुने अनुमान पनि गर्न सकिन्छ । जसले गर्दा कम्युनिष्ट अधिनायकवादको उदयको संभावनालाई नजरअन्दाज गर्न सकिने अवस्था छैन । अहिलेको सरकारको कामको रवैयाले पनि यस्तै संकेत गरिरहेको छ ।

 

राजनीतिक एकताको व्यापक आवश्यकताको दम्र्यानमा कम्युनिष्ट इतर शक्ति वीच लोकतन्त्र बचाउका खातिर न्यूनतम सैद्धान्तिक एकताको वहस सुरुभएको छ । नेपालीकांगे्रस मुलुकको अग्रणि लोकतान्त्रिक शक्ति हुदाँहुदै पनि आफ्नै आन्तरिक गुटवन्दीका कारण सत्ता राजनीतिबाट पछाडि परेको छ । मुलुकमा लामो समय निरङ्कुश सत्तामा सहभागी भएका पञ्चहरुको पार्टी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी पनि विभिन्न विचारमा विभक्त भई अस्तित्व रक्षाको संकटमा देखिएको छ ।

 

नयाँ संविधान जारी भएदेखिनै धर्म निरपेक्षताका कारण असन्तुष्ट रहेको संवैधानिक राजतन्त्र र हिन्दु राष्ट्र चाहनेहरुको ठूलो तप्का पनि आफ्नो हिन्दुवादी अभीष्टका खातिर विशेष कार्यदिशाको खोजीमा छ । राजा स्वयम्को चलखेल पनि अझै आशावादी देखिदैछ । त्यसैले यी तमाम् असन्तुस्टी र आमरुपमा कम्युनिष्ट अधिनायकवादको खतरा देखिरहेका हरुको राष्ट्रिय राजनीतिमा सामुहिक दृष्टिकोण वन्नुपर्छ भन्ने कतिपय जानकारहरुको अभिमत देखिन्छ । यदी यस प्रकारको एकीकृत राष्ट्रिय दृष्टिकोण बन्न सक्यो भने मधेशवादी दलहरुको आफ्ना एजेण्डाहरु पनि यहि ठाँउबाट संवोधन हुने विश्वास जाग्न सक्छ ।

 

मधेशको राजनीति र गुरुत्तर समस्याहरुमा दलहरु केन्द्रित भएनन् भने तराई वा मूलतः प्रदेश २ मा कुनै पनि दलको अस्तित्व रक्षा हुन सक्दैन । त्यसैले अहिलेको सन्दर्भमा लोकतन्त्र, अत्याधिक वहुमतमा रहेको धार्मिक आस्था र विविध सामाजिक संरचनालाई मध्यनजर राखी राष्ट्रिय राजनीतिका लागि नयाँ सैद्धान्त्तिक मतैक्यता निमार्णको आवश्यकता बोध हुँदै गएको छ ।

 

दुई तिहाई बहुमतको सरकार बनेर मुलुकले एकप्रकारको राजनीतिक स्थिरताको दिशा समातेका भएपनि वास्तवमा समस्याका चुराहरु ज्यूँका त्युँ छदैछन् । राजा, हिन्दुवादी र अन्य नश्लीय, जातीय र प्रादेशिक मुद्दाहरु नै भोली अर्को विद्रोह र विग्रहको वीउ हुन सक्छ । त्यसैले पनि नेपाली कांग्रेसले आफूलाई मधेश, विभिन्न धर्म सम्प्रदाय र अस्तित्व रक्षाको संवैधानिक मैदान खोजिरहेका हरुलाई पनि समेटेर आफ्नो विचारलाई पुरपरिभाष्ति गर्न सक्नुपर्छ । यसका लागि आफैभित्रको एकता पहिलो शर्त हुनसक्छ ।

 

सानो भएपनि विसाल विविधता वोकेको नेपालजस्तो देशमा यतिका वर्षसम्म विकासको गतिले तिव्रता पाउन नसक्नु भनेको हरेक दलहरुमा सामुहिक राष्ट्रिय दृष्टिकोण, तद्अनुकूलको परराष्ट्र नीति र कुटनैतिक क्षमता नहुनु नै हो । राष्ट्रिय राजनीतिक एकताको वाधकको रुपमा रहेको सकृय राजतन्त्र समाप्त भइसकेको भएपनि प्रजातान्त्रिक शक्तिहरुमा आफ्नो वैचारिक अस्पष्टता र अन्योलले लोकतन्त्रमाथि टेकेर लोकतन्त्र नै धराशयी वनाउन चाहाने शक्तिहरु हावि हुनुको परिणाम भाविश्यमा अत्यन्त दुखदायी हुनसक्छ ।


To read in your mobile download our android app from google play store. Click Here To Download App

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

छुटाउनु भयो कि?

मासिक श्रावअघि नै गर्भ रहेको थाहा हुन्छ ?

दम्पतीबीच नियमित शारीरिक सम्बन्ध भइरहेको अवस्थामा जब श्रीमतीको मासिक श्राव रोकिन्छ, यसलाई गर्भ रहेको सूचक मानिन्छ । सन्तानको योजना बनाइरहेका...

के हो ब्रोनकाइटिस ?

ब्रोनकाइटिसको जोखिममा विशेषगरी बालबालिका ताथ बुढाबुढीलाई हुने गर्छन् । त्यस्तै , धुमपान गर्नेहरुमा पनि ब्रोनकाइटिसको समस्या धेरै हुने गर्छ । ...

बिहान आलस्य महसुस हुन्छ ? यो योगासनले गर्न सक्छ फाइदा

योगका फाइदाहरू असंख्य हुन्छन् । स्वस्थ शरीरको लागि योग, सुन्दर अनुहारको लागि योग, दीर्घरोग नियन्त्रणदेखि फिट रहन पनि योगले फाइदा...

दाम्पत्य सुख : केही त्यागौं, केही स्वीकारौं

भर्खरै मात्र कतिपय वैवाहिक जीवनमा बाँधिएका छन् । विवाहका सुरुवाती दिनहरु जति रोमाञ्चक हुन्छन्, उत्तिनै द्विविधा र असमझदारी पनि ।...

विवादित ओम्नी कालोसूचीमा

सरकारले ओबिसिआई (ओम्नी ग्रुप) लाई कालो सूचीमा राखेको छ। सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयले ओम्नीलाई कालो सूचीमा राखको हो। कार्यालयले ओम्नीलाई...

विदेशबाट आएका नेपालीको ३० दिनसम्म कोरोना बिमा नहुने

विदेशबाट फर्केका नेपालीहरुले कोरोना बिमा गर्न चाहेमा ३० दिन पर्खनु पर्ने भएको छ। बिमा समितिले कोरोना बिमा मापदण्ड संसोधन गर्ने...

शान्ति मिसनका लागि लिबिया जान लागेका सेनामा काेराेना देखिएपछि उडान स्थगित

संयुक्त राष्ट्र संघको आव्हानमा शान्ति मिसनका लागि लिबिया जान लागेका नेपाली सेनाको केही सैनिक जवानहरूमा कोरोना संक्रमण देखिएपछि उडान स्थगित...

खोपको विकास नहुँदासम्म लगाउनै पर्छ मास्क ?

विश्व अहिले कोरोना खोपको प्रतीक्षमा छ । तर यसको खोप तयार नभएसम्म भाइरससँगै बाँच्नुपर्छ भन्ने आवाजहरू समेत आउने गरेको छ...

पेट खराब त दिमाग खराब

दिमागी स्वास्थ्यको पेटसँग खास सम्बन्ध हुन्छ । यो कुरा डिप्रेशनको उपचार गर्नेलाई भन्दा अरु कसलाई थाहा होला ? ब्रिटेनका...

कंगना : एडल्ट फिल्म छाडेर कसरी बनिन् बलिउड क्विन

फिल्मी करियरको पूवार्द्ध कति दुखदायी थियो भन्ने कुरा खुलाउँदै कंगना रनवतले एउटा किस्सा सुनाएकी छिन्, ‘सुरुवाती दिनमा मलाई एउटा फिल्ममा...

मेसी विश्वकै सर्वाधिक कमाउने खेलाडी, शीर्ष १० मा को-को ?

बार्सिलोनाका फरवार्ड लिओनल मेसी विश्वकै सर्वाधिक कमाइ गर्ने खेलाडी बनेका छन् । फोर्ब्सले सार्वजनिक गरेको २०२० को सर्वाधिक कमाइ गर्ने...

लक्षण नभएकाको कोरोना परीक्षण नै नगर्ने निर्णय, फ्रन्टलाइनमा खटिएका स्वास्थ्यकर्मीको पनि नहुने

सरकारले लक्षण नभएकाहरुमा कोरोना भाइरसको संक्रमण रहे नरहेको पत्ता लगाउन गरिने आरटि पिसआर परीक्षण नगर्ने निर्णय गरेको छ। स्वास्थ्य तथा...